Home سياسي او ټولنيزې ليکني که طالبان هوښیار وي

که طالبان هوښیار وي

جمال رحمان

ملي او انفرادي  ګټې د اختلاف او جګړو باعث کیږي چې د دین، ایډیالوژې، بشري حقوقو او ټولنیزو ارزښتونو نه ورته د مشروعیت له پاره کار اخستل کیږي. همدغه شان اسلامي ورورولي یوازې یو اخلاقی ارزښت دی، چې د عامو مسلمانانو په ذهنونو کې ځاۍ لري خو په عمل کې د سیاسی، اقتصادی او کلتوري ژوند په هیڅ برخه کې نه لیدل کیږی. ملي منافع هرچیرته د سیاسي، اقتصادي او کلتورې راکړې ورکړې، دوستۍ او دښنمۍ اساس او منبع دي. په ۱۹۸۰ مه لسیزه کې د ایران او عراق د جګړې په وخت کې په ظاهر کې د نن پورې د دوه دښمنو هېوادونو، ایران او اسرائیلو ترمنځ پوځي همکاري به د ملي منافعو د اهمیت ترټولو ښه بېلګه وي.

 همدغه شان جګړه، اقتصادی او سیاسي انحصار د هوښیارو او په ځان بسیا ولسونوکار نه دي. دوۍ خپل اختلافات د خبرو، اقتصادی او کلتوري راکړې ورکړې او یوبل ته د درناوي له لارې حل کوي،  نه په کور دننه او نه په ګاونډ کې داسی شرایطو ته زمینه برابره وي چې د نظر اختلاف په بحران بدل شي. یوازې ناپوهه، وروسته پاتی، کمزوري او احساساتي ولسونه د دین، ایډیالوژۍ، بشري او مدني ارزښتونو د ښایسته او خوش اهنګه اصطلاحاتو نه په جوړ شویو دامونو کې نښلي، د بحرانونو او جګړو ښکار ګرځي. هر بامسؤلیته حکومت هڅه کوي چې ملي واکمني د ټولنې هنداره وي  او د ټولنې هر قشر په حقوقي او عملي لحاظ په دغه هنداره کې ځان و ویني. بامسؤلیته حکومت هیڅکله ددې زمینه نه برابره وي چې پراخې پرګنې د سیاسي او اقتصادی محرومیت احساس وکړي او اختلافات په بحرانونو بدل شي.  

هر انسان په خپله ټولنه کې ځان مصؤن، د ابرو او عزت نه برخه مند احساسوي. د هیڅ شخص او ډلې سیاسي او فزیکي مصؤنیت، ابرو او عزت په نورو ټولنو کې او د پردیو حکومتونو دسیوري لاندې یقیني نه دي. که چیرته دغه شان مصؤنیت ممکن هم وي هغه به مؤقتی، د خاصو اهدافو له پاره د یو لوړ سیاسي او اقتصادی قیمت په بدل کې به وي. کله چې اهداف براورده شي بیا دغه مصؤنیت نه یوازې له منځه ځي، بلکې که د کوربه هیواد ګټې ایجاب وکړي د سیاسی، اخلاقی، اقتصادی زجر او حتی د فزیکی نابودۍ سره مخ هم کیږي. دا چې د طالبانو مشر، ملا محمد عمر اخند او د حقاني شبکې بنسټ ایښودونکي مولوي جلال الدین حقاني په طبعی مرګ مړه شوي او که وژل شوي یو بل بحث دی خو د طالبانو د تحریک په لسګونو اغیزمنو شخصیتونو د پاکستان د اهدافو سره د مخالفت په وجه خپل ژوند له لاسه ورکړې او یا د دغه هېواد په زندانونو کې پراته دي. همدغه شان د ګوانتنامو زندان، د طالبانو د سر او حکومت په بیه د امریکا سره د پاکستان سوداګري د پورتنۍ ادعا ښه او څرګند ثبوت دی چې طالبان تری باید زده کړه وکړي.

طالبان باید په دی هم پوه شي چې دوۍ اوس په افغاني ټولنه کې د نفو‌ذ یوازې دوه وسیلې لري چې یوه یې د زور او وسلې کارول دي او بله یې په حکومتي ادارو کې پراخ اداري، فساد، ټولنیزه بی عدالتی، د دولتي مقاماتو سلیقوی چلند او د زورمندانو نادودې دي. دغه دواړه وسیلي د ولسی مشروعیت له پاره کفایت نه کوي او طالبان په ملي سطحه د حکومتولۍ او په نړیواله سطحه د مشروع راکړې ورکړې جوګه کولي نشي.

 دا چې طالبان په خپل عمل او نظر کې څومره آزاد دي او یا په دوۍ باندی د پاکستاني پوځ، استخباراتو او ملکي حکومت د نفوذ کچه څومره ده، د لته د بحث موضوع نه ده. خو د جګړې او په افغانستان کې د ملکي تلفاتو ترڅنګ نور ټکي هم شته چې په افغاني ټولنه کې د طالبانو شهرت ته صدمه رسوي او دوې ته د پاکستان د اهدافو د وسیلې بڼه ورکوي. په کوټه کې د طالبانو د مشرتابه او د قوماندی مرکز، د طالبانو په لیکو کې د پنجابیانو،عربو، د مرکزي اسیا د اتباعو موجودیت، د افغانستان نه د پاکستان ناروا غوښتنې، په دغه هېواد پورې زموږ د اقتصاد د تړلو هڅې، د طالبانو په لاس زموږ د اقتصادی او بنسټیزو جوړښتونو تخریب، افغانستان ته د پاکستان له خوا د مستعمرې او یا د پنځم ایالت په سترګه کتل، د تنظیمي جګړو په وخت کې د افغانستان د ملي اردو د منځه وړل، د علم او زده کړو نه د خلکو او په تیره بیا د پښتنو بی برخی کول، د دیورند هاغاړې ته د پښتنو او بلوڅو سره تعصبی چلند، د افغانستان او افغانو په هکله د اغیزمنو پاکستاني شخصیتونو لکه جنرال مشرف، جنرال درانی، حمید ګل، مولانا فضل الرحمان، جنرال بابر د کرکی او کینې نه ډکې تحقیرامیزه څرګندونې د افغانانو ملي غرور زخمي کوي او د طالبانو مشروعیت له سوال سره مخ کوي.

لنډه دا چې ټول طالبان افغانان نه دي خو ددوۍ یوه لویه برخه ددې خاورې بچیان دي چې د دین، قوم او یا احساساتو او یا هم په تیرو کلونو کې د حکومت د ناسم چلند او زورمندانو له ظلم په وجه د پردیو په تیره د پاکستان په دام کې لویدلې. کیدي شي ډیر طالبان د پاکستان په نیت پوه وي خو د خلاصون لار ورته معلومه نه وي. خو که اراده موجوده وي د حل لارې پیدا کیږي. د خلاصون یوه لار بېرته هېواد ته راستنیدل دي که هغه د حکومت سره په مخالفت کې هم وي. که طالبان د جنګ په ځاۍ سیاسیت ته مخه کړي دغه کار به له یوې خوا په د وۍ باندې د پاکستان نفوذ کم کړي او له بلې خوا به ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍د خلکو ستونزو ته پاملرنه، په حکومت باندی جوړونکي انتقاد او ملي ګټو ته تعهد ددوۍ مشروعیت ته لار خلاصه کړي. همدغه شان د افغانستان حکومت سیاسی او مدني بنسټونه هم باید ملکي ژوند ته د طالبانو د راستنېدو سره مرسته وکړي ترڅو دجنګ اور ختم شي.

طبعي ده چې پاکستان به بیا هم هڅه وکړي چې د طالبانو ټول کړه وڅاري او د اي اس ای د ټاکلې لارې نه د انحراف په صورت کې ددوۍ اغیزمن شخصیتونه د منځه یوسي. خو اوس طالبانو ته هم په ملي او هم په سیمه ییزه او نړیواله سطحه د بېرته راستنیدو او په قانوني سیاست کې د برخه اخیستو موقع برابره شوې. دوۍ باید له دی موقع نه اعظمی استفاده وکړي. بېرته د راستنیدو په صورت کې به  د یوې خوا د پاکستان د مستقیم کنترول او تهدید نه خلاص شی او د بلې خوا به دننه د سیاست په ډګر کې ددوۍ د مانور ساحه پراخه شي. نو که طالبان هوښیار وي باید لومړې د قانوني سیاست ته د ور ننوتلو له پاره د هري ممکني وسیلې نه کار واخلې او د جنګ او وینو تویولو په ځاۍ د خلکو زړونو ته د لار پیدا کولو په لټه کې شي. یوازې زور او وسله د مشروعیت وسیله نه شي کېدې. جمال رحمان

- Advertisement -

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisment -

وروستۍ ليکني

د اسلام اباد د بلنو شا ته څه روان دي؟

داسې ښکاري چې د امریکا او طالبانو د دوحۍ هوکړه لیک په درشل کې د امریکا، اسلام اباد او طالبانو ترمنځ؛ په ټوله کې...

پـاكـۍ بـيــان

دطهارت (اودس) دواجب كيدلودليل قول دالله (ج) دی چه دقرآن شريف د المآئدة دسورت پـه شپـږم آيت كښی فـرمايى: ﴿يآيهاالذين امنوااذاقمتم الى الصلوة فاغسلووجوهكم...

داودس سنتونه

ويمنځل ددواړولاسودی مخكی له هغه نه چه په كوم لوښی كښی لاسونه غوټه كړی لكه څنګه چه نبی (ص) فرمايلی دی هرڅوك چه ستاسونه...

دغسل بـيـان

غسل پردری قسمه دی فرض غسل، واجب غسل او سنت غسل. فرض غسل هم دری(٣) ډوله دی دجنابت غسل، دحيض غسل اودنفاس غسل، په...

دحوض او څاه د اوبو بيان

دحـوض داوبـوبيـان يودومره لوى حوض چه په يوه څنډه كښى ئې مردارى ولويږى اودمقابلى څنډى اوبه پلاس سره وښورول شى كه مردارى ونه ښوريدل نودمردارۍ...

دتـيـمـم بـيـان اواحـكام

تيمم دپاكۍ اوطهارت لوى ركن دى چه په آيت اوحديث سره ثابت دى دقرآن كريم دسورت المـآئدة په شپږم آيت مبارك كښى الله (ج)...

Recent Comments